Od początku istnienia World Wide Web zmieniło się bardzo wiele - głównie w kwestii technologii używanych do prezentowania informacji. Z szarych, prostych zbiorów dokumentów HTML sieć wyewolułowała do multimedialnej, tętniącej życiem globalnej wioski. W całym tym wirze coś jednak pozostaje niezmienne - człowiek. Tworząc strony WWW robimy je dla odbiorcy - internauty i tym samym jesteśmy zobowiązani zapewnić mu maksymalny komfort korzystania z nich. To właśnie kryje się pod terminem 'użyteczności'.
o autorach
Michał Paluchowski CEO, właściciel i redaktor vortalu NetHut.pl. Jego ulubionym tygodnikiem jest Wprost, a na co dzień z przyjemnością czyta Gazetę Wyborczą. Jest zakochany w muzyce i komputerach, czasem nieco ekscentryczny. Zawsze otwarty na nowe znajomości.
Łącznie napisał dla nas 45 artykułów.tych samych autorów
- IMAP w stylu PHP [MP]
- Własne RSS [MP]
- Rodzina XSL [MP]
- Wprowadzenie do XML [MP]
- Rozszerzenia XSSI [MP]
zobacz również
Praktyka jednak jak zwykle bywa od teorii daleka i tym samym łatwiej jest pisać o użyteczności niż się do jej zasad stosować. Wielu tak zwanych "projektantów stron WWW" obecnie odrzuca standardy, tak jakby wyszły z mody. Wspaniała grafika i tony szykownych małych gadżetów, jakkolwiek potrafią być olśniewające, nigdy nie ukryją mankamentów zlekceważonego systemu nawigacji. Niezależnie od tego jak zachwycający może być wygląd strony, będzie ona bezużyteczna bez przemyślanego sposobu poruszania się po niej. To przede wszystkim treść strony, logicznie zorganizowana, jest dla odwiedzających jak miód dla niedźwiedzi.
Teraz przyszedł czas na wyjaśnienie jaki konkretnie powinien być ten 'dobry system nawigacji'. Jest kilka podstawowych zasad, które powinno się uwzględnić zanim jeszcze powstanie jakikolwiek kod. Nie istnieją też jedynie słuszne metody, są tylko takie które najczęściej działają, minimalizując liczbę użytkowników sfrustrowanych a maksymalizując liczbę zadowolonych.
Konsekwencja - układ strony musi przez cały czas być przewidywalny, co wcale nie oznacza nudny. Daje to internaucie poczucie organizacji twojej strony. Jeżeli umieściłeś na jednej stronie w lewym, górnym rogu niebieski przycisk będący odnośnikiem do strony głównej, to taki sam powinien znajdować się na każdej innej stronie również w lewym, górnym rogu. Twój system nawigacji musi zawierać sensowne odnośniki, które poprzez swoją graficzną lub tekstową reprezentację intuicyjnie informują dokąd prowadzą. Pamiętaj również, że niektórzy internauci mogą mieć wyłączone wyświetlanie obrazków, zadbaj więc o umieszczenie odpowiedniej ilości odnośników tekstowych, a wszystkim graficznym nadaj tekst alternatywny.
Brak standardów w dziedzinie sieciowych interfejsów użytkownika powoduje, że początkujący internauci nie mają doświadczenia w ich obsłudze gdyż projekt każdej strony WWW jest inny. Wobec takiego utrudnienia jedyne, co możesz zrobić to pozostać konsekwentnym. Hypertext stwarza ogromne możliwości poruszania się po zawartości sieci. Przy każdym nowym odnośniku zastanów się, czy swoją formą dokładnie informuje dokąd prowadzi. Nie zmieniaj też za często wyglądu strony. Mózg internauty na zasadzie skojarzeń kolorystyki i wyglądu strony wytwarza odruchy warunkowe związanie z nawigacją. Jeśli nagle zmienisz projekt strony, te skojarzenia zostaną utracone a wytworzenie nowych trochę potrwa.
Dostępność - do każdej informacji na twojej stronie musi prowadzić więcej niż jedna droga i to z każdego miejsca witryny. Fakt że masz stronę główną o nazwie index.html nie oznacza, że od niej odwiedzający rozpocznie wizytę. Może wejść do konkretnej sekcji przez odnośnik z innego serwisu, lub też skorzystać z wyszukiwarki i nie będzie miał szansy obejrzenia strony głównej, jeżeli nie dasz mu takiej możliwości. Wyobraź sobie stronę WWW jako miasto z wieloma ulicami i licznymi połączeniami między dzielnicami i budynkami. Trasa prowadząca do centrum musi być jasno oznaczona, podobnie trasy do wszystkich innych ważniejszych części i w każdej chwili internauta musi znać drogę powrotną. A jeśli już zdarzy mu się zagubić w gąszczu ulic, zawsze musi mieć możliwość sięgnięcia do mapy.
Hierarchia - celem jest przedstawienie poszukiwanej informacji w jak najkrótszym czasie i przy minimalnej ilości kroków, potrzebnych by do niej dotrzeć. Aby to osiągnąć musisz stworzyć logiczną hierarchię strony. Wydaje się to zupełnie oczywiste, ale w praktyce jest znacznie trudniejsze do zrealizowania niż może się wydawać. Kwestie, które rozstrzygasz na pewien sposób mogą zupełnie inaczej być rozstrzygane przez dowolną osobę odwiedzającą stronę. Niemożliwym jest zadowolić w tej kwestii wszystkich, ale już większości będzie sukcesem.
Przyjrzyj się hierarchii informacji stosowanych na największych i najpopularniejszych stronach. Ich projekty powstawały w toku długiej ewolucji, stąd ich wysoki poziom zaawansowania. Dodatkowo istnieje spora szansa, że internauta wcześniej pozna którąś z takich stron i przyswoi sobie ich hierarchię informacji, a dopiero później odnajdzie twoją. W takim przypadku zastosowanie podobnej hierarchii już na starcie ułatwi mu poruszanie się po stronie. Istotne jest również aby w każdej chwili czytelnik mógł określić w jakim miejscu witryny się znajduje, dlatego najlepiej poinformować go wprost: jesteś tutaj...
Organizacja - informacje muszą być zorganizowane w taki sposób aby mogły zostać podzielone na logiczne jednostki. Ludzie czytają informacje na monitorze (w tym strony WWW) 30% wolniej niż zapisane na papierze. Zniechęcający do czytania jest również widok dużych partii informacji - szczególnie długich akapitów. Podziel je na mniejsze logiczne fragmenty, które wymagają minimum przewijania. Jako użytkownicy internetu jesteśmy leniwi i ograniczamy kontakt z paskiem przewijania. Zasada hierarchii obowiązuje zarówno w tekstach, np. poprzez stosowanie nagłówków, jak i rozmieszczeniu stron. Te najważniejsze powinny być jeden poziom poniżej strony głównej podczas gdy mniej poszukiwane mogą być podstronami danego działu.
Nie ma jednego przepisu na doskonały system nawigacji. Będąc webmasterem również jesteś użytkownikiem Internetu, najlepiej więc jeśli podczas projektowania wykorzystasz własne instynkty i zdrowy rozsądek. Testuj też swoje pomysły na innych. Szybko zorientujesz się jakie błędy popełniłeś obserwując reakcje użytkowników. Ostatecznie otrzymasz kompromisowy wynik, który powinien zadowolić większość.